journalismlab.nl

Lokale journalistiek staat in Nederland en veel andere landen onder druk door veranderend mediagebruik, de opkomst van online platforms en teruglopende inkomsten. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de continuïteit van lokale nieuwsvoorziening, maar ook voor de lokale democratie. Lokale journalistiek vervult belangrijke functies als waakhond van het lokaal bestuur, als informatiebron voor burgers en als verbinder binnen lokale gemeenschappen.

In veel onderzoek wordt journalistiek bekeken als collectief, op het institutionele niveau. Er is weinig aandacht voor het individu. Terwijl meer aandacht daarvoor kan helpen om scherper te krijgen wat professionele journalistiek inhoudt. Dat is een van de bevindingen uit een scoping review in journalistiek- en mediastudies. Wat is journalistiek? En wie is er wel of niet een journalist? Dat is al decennialang onderwerp van debat in de journalistiek (Deuze 2005; Zelizer, 2014).

Hoewel media en publieke instellingen steeds vaker inzetten op transparantie en verantwoording, voelen veel burgers zich nog altijd onvoldoende gehoord. In een tijd waarin steeds meer partijen én burgers deelnemen aan het publieke debat, groeit de urgentie om opnieuw na te denken over hoe organisaties verantwoording afleggen en verbinding maken met het publiek.

Waarom zijn sommige mensen ontevreden over het nieuws? Om deze vraag op grote schaal te onderzoeken, mét de mogelijkheid om door te vragen, ontwikkelden we een grootschalige conversational survey met behulp van een large language model (LLM). Ruim 3.000 mensen spraken met chatbot Noa over waarom zij ontevreden zijn over lokaal, regionaal en landelijk nieuws.

Lokale journalistiek was lange tijd vooral plaats bepaald: journalisten berichtten over gebeurtenissen binnen een specifieke regio voor publiek dat zich identificeerde met een bepaalde gemeenschap. Die relatie tussen lokale journalistiek en identiteit van de gemeenschap is om twee hoofdredenen complexer geworden. Ten eerste stelt digitalisering ‘plaats’ als plaatsgebonden ter discussie.

In oktober 2025 was ons lectoraat vertegenwoordigd op het Betweter Festival in Utrecht. Onderzoeker Winnifred Wijnker richtte daar een stand in voor een pop-up onderzoek naar visuele vormen van nieuws voor jongeren. Dit deed ze samen met onder andere grafisch journalist Eva Hilhorst en Wieneke van Vucht, oprichter van BNNVARA’s De Marker. De hamvraag? Welke vorm van nieuws spreekt jongeren aan, en – in het bijzonder – wat vinden ze van graphic journalism?

Op 11 december 2025 verdedigt Kiki de Bruin haar proefschrift “Seeking Nuance in News Avoidance; Implications for Individuals, Journalism & Society” aan Wageningen University & Research. Het volledige proefschrift is te lezen via: Steeds meer mensen geven aan dat ze het nieuws mijden. In Nederland zegt ongeveer een derde van de nieuwsconsumenten soms of vaak bewust afstand te nemen van nieuws blijkt uit de laatste mediamonitor van het Commissariaat van de Media. Maar wat betekent dat eigenlijk?

Al jaren weerklinkt diezelfde vraag vanuit de journalistiek: hoe kunnen we jongeren bereiken en betrekken? Het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie van de Hogeschool Utrecht heeft samen met het lectoraat Waardevolle Journalistiek van de Hogeschool Windesheim, leerstoel Journalistiek van Rijksuniversiteit Groningen, 11 journalistieke organisaties en Stichting #UseTheNews een beurs ontvangen van 1 miljoen voor een vierjarig onderzoeksproject hiernaar.

In 2024 haalde docent-onderzoeker Nele Goutier een Comenius Senior Fellowship binnen – een beurs bedoeld voor onderwijsinnovatie. In dit geval: een beurs om een AI-leerlijn voor journalistiekstudenten op te zetten. Waar eerdere projecten (zoals de website Journalistiek & AI met lesmaterialen) ad hoc waren, is het idee van de Comeniusbeurs dat AI-onderwijs alle journalistiekstudenten van de SvJ bereikt.

Vorige week verscheen in Journalism Studies een paper naar aanleiding van het onderzoek naar toekomstscenario’s voor journalistiekonderwijs dat Journalismlab afgelopen jaren deed. Dat onderzoek leidde tot een promotieonderzoek naar het ontwikkelen van een journalistieke houding. “Educating for a changing media landscape: future scenarios for journalism education in 2030” is de titel van het artikel dat vorige week in het peer reviewed journal Journalism Studies verscheen.