Reportare

İlhan Mimaroğlu’nu anlatmanın en kolay yolu, onu bir zaman çizelgesine yerleştirmektir: doğumu, Galatasaray Lisesi, hukuk fakültesi, Amerika’ya gidişi. Ama bu çizelge, adamın asıl işini, yani ses üzerinde çalışırken ne yaptığını gizler.

Bir gitarist düşünün: kariyerinin en tanınmış enstrümanının kırk iki teli var, kendi adına kaydettiği bir albümde bütün çalgıları makineler çalıyor, buna rağmen müziğinin en kalıcı özelliği melodilerinin sadeliği. Pat Metheny’nin elli yılı, tam olarak bu çelişkinin içinde geçti. 12 Ağustos 1954’te Missouri’nin Lee’s Summit kasabasında doğdu. Müzikli bir aileydi; ağabeyi Mike trompetçiydi, o da trompetle başladı.

“Widowmaker” (Dul Bırakan) terimi, sanayi devriminin erken dönemlerinde tomrukçuluk sektöründe aniden devrilerek işçilerin üzerine düşen ölümcül ağaçları ya da askeri havacılıkta kontrolü son derece zor olan uçakları tanımlamak için kullanılan karanlık bir etimolojik kökene sahiptir. Ancak 20. yüzyılın ikinci yarısıyla birlikte bu kavram, dilbilimsel sınırlarını aşarak otomotiv ve motosiklet dünyasının en kışkırtıcı, en tehlikeli ve en efsanevi makinelerini tanımlayan estetik bir unvana dönüştü.

Müziğin sınırları aşmasının bugünkü gibi tek tıkla değil, radyo frekanslarının cızırtıları arasından, kaset doldurma kültüründen ve plakların fiziksel yolculuğundan geçtiği dönemlere gidelim mi birlikte? 70’lerin sonu ve 80’lere? Parola: Şeydüven. Bir kenara not ediniz. Çünkü az sonra yazarıyla sohbet edeceğim o kategorileştirilmesi zor kitabın içindeki onlarca eğlenceli sözcükten sadece biri o. Hatta belki de size en yüksek sesle kahkahayı attıracak olanı.

Aralık 1965. McCoy Tyner sahneden iner ve gruptan ayrılır. Sebebini yıllar sonra tek cümleyle açıklayacaktır: artık kimsenin ne çaldığını duyamıyordur, duyduğu tek şey gürültüdür. Birkaç ay sonra Elvin Jones da gider. “A Love Supreme” kaydının üzerinden tam bir yıl geçmiştir. Caz tarihinin en çok konuşulan dörtlüsü dağılmıştır. Grubu dağıtan dışarıdan bir güç değildir. Coltrane’in kendisidir.

“Bir motosikleti sürerken ya da onun parçalarını garajda sökerken, özne ile nesne arasındaki o kalın duvar erir. Artık sadece bir makineyi kullanmazsınız; o mekanik ritmin kendisi olursunuz.” — Robert M. Pirsig, Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı 1998 yazında, New York’un Beşinci Caddesi’nde, yüksek sanatın en korunaklı kalelerinden biri olan Solomon R. Guggenheim Müzesi’nin önünde alışılagelmişin dışında bir kalabalık birikiyordu.

On altıncı yüzyılda yaşamış, hantal bedeni ve ağır kekemeliği yüzünden normalde konuşmakta zorlanan ama hayalindeki projeyi anlatırken bambaşka bir hitabet ustasına dönüşen çılgın bir dehayla tanışmaya hazır mısınız? Giulio Camillo, tüm evrenin bilgisini çekmecelerle dolu ahşap bir odada saklayabileceğine, yarattığı bu tiyatro sahnesine adım atan herkesi de bir saat içinde Çiçero kadar bilge kılabileceğine inanıyordu.

Bu metni bir sinema arkeolojisi olarak kurmaktan ziyade bir filmden hareketle geçtiğimiz yüzyılın Batı entelijansiyası içindeki enteresan dönemlerden birinin kaydını tutmak için yazıyorum. 1919 tarihli Die Teufelskirche (Şeytan Kilisesi) filmi, ilk bakışta Birinci Dünya Savaşı sonrasında çekilmiş sıra dışı bir Alman sessiz filmi gibi görünse de, düşünsel kökleri savaşın çok öncesine, 1890’ların Berlin dekadansına uzanıyor.

Başrahip Satie’nin Ultra Fantastik Dünyası Burada yazdığım günlük devinimimin bir zaman-cetveli. Saat 7.18’de uyanırım; 10.23’ten 11.47’ye kadar ilhamla üretirim. 12.11’de öğle yemeğimi yerim ve 12.14’te masadan kalkarım. Öğleden sonra 1.19–2.53 arası malikane etrafında spor için ata binerim. 3.12 ve 4.07 arası başka bir ilhamla üretim saatimdir. Saat 5’ten 6.47’ye kadar başka uğraşlarla ilgilenirim (eskrim, tefekkür, pineklemek, ziyaretler, diğer el işi ustalıklarım, yüzmek vb.).

“Her şeyin kusursuz ve pürüzsüz olduğu bir dünyada, kusur en büyük lükse dönüşür. Ural, bize mükemmelliğin sıkıcı, arızanın ve emeğin ise insani olduğunu hatırlatan son mekanik kaledir.” California’nın güneşli otoyollarında ya da Avrupa’nın pürüzsüz asfaltlarında motosiklet sürmek; rüzgârı hissetmek, medeniyetin boğuculuğundan kaçmak bireysel bir özgürlük ilanıdır.