Hans Goslinga

Sinds de onthulling van het toeslagenschandaal is het niet meer rustig geweest in de Nederlandse politiek. Het aftreden van het derde kabinet-Rutte vanwege de ontsporing van onze democratische rechtsstaat in 2021 betekende het einde van een periode van bijna veertig jaar, die zich kenmerkte door een redelijke stabiliteit in het landsbestuur. De Fortuyn-revolte in 2002 veroorzaakte wel even een breuk in de continuïteit, maar daarvan konden de oude machten zich snel herstellen.

Rob Jetten is de eerste D66’er die premier van Nederland wordt, maar niet de eerste vrijzinnig-democraat in dit ambt. Willem Schermerhorn ging hem in 1945 voor als minister-president van een nationaal noodkabinet, dat een paar weken na de capitulatie van de Duitsers aantrad om orde op zaken te stellen onder het motto ‘herstel en vernieuwing’. Tot die opdracht behoorde een snel herstel van de parlementaire democratie.

De politieke denker Moisei Ostrogorski wist het ruim een eeuw geleden al: ‘Om aan de macht te komen, had je een georganiseerde partij nodig en om die partij in stand te houden was machtspolitiek nodig’. Ostrogorski (1854-1921) was een Rus, die lange tijd in Frankrijk vertoefde, waar hij een boek schreef over politieke partijen. Hij had daar niet veel mee op. ‘Zodra een partij, zelfs als zij met het nobelste doel is opgericht, zichzelf in stand houdt, neigt zij tot degeneratie’.